Wiedza dietetyczna

Potas a ciśnienie: dlaczego sama sól to tylko połowa historii

Potas a ciśnienie: dlaczego sama sól to tylko połowa historii

Przy podwyższonym ciśnieniu prawie każdy słyszy tę samą radę: ogranicz sól. To dobra rada, ale tylko połowa historii. Druga połowa nazywa się potas i leży na talerzu: w ziemniakach, burakach, fasoli i dyni. A jesień to dla niej najlepszy sezon.

Skąd ten temat?

Na początku listopada 2026 r. w czasopiśmie „The American Journal of Clinical Nutrition” ukazał się raport lekarzy i ekspertów od żywienia (pierwsza autorka: prof. Naomi Fukagawa z University of Vermont). Autorzy przejrzeli dotychczasowe badania i zwrócili uwagę, że zalecenia przy nadciśnieniu skupiają się prawie wyłącznie na ograniczaniu soli, a za mało mówią o jedzeniu produktów bogatych w potas.

Nie namawiają do rezygnacji z ograniczania soli. Proponują dopisać do zaleceń drugą część. To nie jest nowe odkrycie, raczej ważne przypomnienie: Światowa Organizacja Zdrowia od lat zaleca dorosłym mniej niż 5 g soli i co najmniej 3,5 g potasu dziennie.

Jak potas wpływa na ciśnienie?

Sód, główny składnik soli, zatrzymuje wodę w organizmie, a to podnosi ciśnienie krwi. Potas działa w przeciwną stronę: pomaga nerkom pozbywać się nadmiaru sodu i wspiera prawidłową pracę naczyń krwionośnych.

Dlatego liczy się nie tylko to, ile soli jemy, ale też proporcja sodu do potasu w całej diecie. Najlepiej działa połączenie obu kroków: mniej soli i więcej potasu.

Dobrze to widać na przykładzie diety DASH, która była tematem mojej pracy magisterskiej, czyli sposobu żywienia opartego na warzywach, owocach, strączkach, pełnym ziarnie i chudym nabiale. W klasycznym badaniu u osób z nadciśnieniem obniżyła ona ciśnienie skurczowe średnio o ok. 11 mmHg w porównaniu z typową dietą, i to w ciągu 8 tygodni.

Ile potasu potrzebujesz i ile go jemy?

Według norm żywienia dla populacji Polski (NIZP PZH – PIB, 2024) dorosły człowiek powinien dostarczać 3500 mg potasu dziennie (kobiety karmiące piersią: 4000 mg). Sodu wystarczy 1500 mg, czyli niecałe 4 g soli.

Tymczasem badania sposobu żywienia Polaków z lat 2017–2020 pokazują, że:

  • mężczyźni jedzą średnio ok. 3440 mg potasu dziennie, czyli są blisko normy,
  • kobiety ok. 2960 mg, a osoby po 65. roku życia jeszcze mniej (ok. 2700–2900 mg),
  • sodu jest w diecie dużo więcej, niż trzeba: u mężczyzn ok. 4900 mg (to ok. 12 g soli), u kobiet ok. 3400 mg (ok. 8,5 g soli).

Mówiąc prościej: na naszych talerzach jest więcej sodu niż potasu. Według zaleceń WHO powinno być odwrotnie, czyli potasu prawie dwa razy więcej niż sodu.

Mniej soli i więcej potasu to nie dwie osobne diety. To ten sam talerz: więcej warzyw, strączków i owoców, mniej żywności wysoko przetworzonej.

Gdzie szukać potasu? Jesienny koszyk

Potas jest prawie we wszystkim, co roślinne, ale niektóre produkty mają go wyjątkowo dużo. Ciekawostka: głównym źródłem potasu w diecie Polaków są ziemniaki. Dobra wiadomość dla wszystkich, którzy myśleli, że ziemniaki „nie są fit”.

Pieczone ziemniaki w skórce z ziołami na blasze
Ziemniaki pieczone w skórce to jedno z najlepszych źródeł potasu.
Produkt Porcja Potas (ok.)
Ziemniak pieczony w skórce 1 średni (150 g) 800 mg
Fasola biała, ugotowana pół szklanki (100 g) 560 mg
Buraki, ugotowane 2 małe (150 g) 460 mg
Dynia, ugotowana 200 g 460 mg
Suszone morele 5 sztuk (40 g) 460 mg
Banan 1 średni 420 mg
Szpinak, ugotowany pół szklanki (100 g) 350–470 mg
Jogurt naturalny kubeczek (180 g) 360–420 mg
Soczewica, ugotowana pół szklanki (100 g) 370 mg
Koncentrat pomidorowy 2 łyżki (30 g) 300 mg
Pestki dyni garść (30 g) 240 mg
Wartości orientacyjne (baza USDA i tabele IŻŻ). Zależą od odmiany i sposobu przygotowania. Dla porównania: norma to 3500 mg dziennie.

Sporo potasu mają też brukselka i kapusta, pomidory, awokado, orzechy, kasza gryczana, mleko i kefir, a także ryby i mięso.

Jak to wygląda w praktyce? Jeden jesienny dzień

Żeby dojść do normy, nie potrzebujesz suplementów ani skomplikowanych przepisów. Przykład jednego dnia:

  • Śniadanie: owsianka na jogurcie naturalnym z bananem i garścią pestek dyni, ok. 1200 mg.
  • Obiad: pieczony ziemniak w skórce, pieczone buraki i kawałek ryby, ok. 1600 mg.
  • Kolacja: krem z dyni z białą fasolą i kromka chleba pełnoziarnistego, ok. 1100 mg.

Razem ok. 3900 mg potasu, bez tabletek i bez liczenia. Pomysł na kolację znajdziesz w moim przepisie na czosnkową zupę z dyni. Wystarczy dodać do niej puszkę białej fasoli.

Krem z dyni posypany pestkami dyni w małym rondelku
Krem z dyni z pestkami: dynia i pestki to razem solidna porcja potasu.

6 prostych sposobów na więcej potasu i mniej soli

  1. Ziemniaki piecz albo gotuj w mundurkach zamiast smażyć frytki. Obrane i pokrojone ziemniaki gotowane w dużej ilości wody oddają do niej część potasu.
  2. Jedz strączki kilka razy w tygodniu: fasolę, soczewicę, ciecierzycę, także z puszki. Przed użyciem przepłucz je wodą, żeby pozbyć się części soli.
  3. Dodawaj warzywa do każdego posiłku, najlepiej tak, żeby zajmowały połowę talerza.
  4. Zamień słone przekąski na owoce i bakalie: banan, garść suszonych moreli albo niesolonych orzechów zamiast paluszków czy chipsów.
  5. Uważaj na ukrytą sól. Najwięcej soli nie pochodzi z solniczki, tylko z pieczywa, wędlin, serów, gotowych sosów, zup instant i kostek rosołowych. Czytaj etykiety. Więcej o tym pisałam w tekście Ograniczenie soli.
  6. Przyprawiaj ziołami, czosnkiem i cytryną zamiast solą. Kubki smakowe z czasem przyzwyczajają się do mniej słonego smaku.
Sucha biała fasola w lnianym worku
Biała fasola: jedno z najbogatszych w potas warzyw strączkowych.

Kiedy z potasem trzeba uważać?

U osób ze zdrowymi nerkami nadmiar potasu z jedzenia jest po prostu wydalany z moczem. Ostrożność jest potrzebna, jeśli:

  • chorujesz na przewlekłą chorobę nerek,
  • przyjmujesz leki, które zatrzymują potas w organizmie, m.in. niektóre leki na nadciśnienie i serce (inhibitory ACE, sartany, spironolakton i inne leki moczopędne oszczędzające potas),
  • chcesz sięgnąć po suplement potasu albo sól niskosodową (tzw. sól potasową, z chlorkiem potasu).

WHO w 2025 r. zaleciła dorosłym zamianę zwykłej soli na sól niskosodową wzbogaconą w potas, ale wyłączyła z tego zalecenia kobiety w ciąży, dzieci i osoby z chorobami nerek. Jeśli dotyczy Cię któryś z punktów powyżej, porozmawiaj z lekarzem, zanim zmienisz dietę albo sól. I nigdy nie odstawiaj ani nie zmieniaj leków na ciśnienie na własną rękę.

W skrócie

  • Ograniczanie soli to połowa sukcesu. Druga połowa to potas.
  • Norma dla dorosłych to 3500 mg potasu dziennie. Kobiety i seniorzy w Polsce jedzą go przeciętnie za mało.
  • Najlepsze źródła to warzywa (zwłaszcza ziemniaki, buraki, dynia i szpinak), strączki, owoce i bakalie.
  • Potas z jedzenia jest bezpieczny dla zdrowych nerek. Suplementy i sól potasową stosuj tylko po konsultacji z lekarzem.

Masz nadciśnienie albo podwyższone ciśnienie i chcesz ułożyć jadłospis, który pomoże je obniżyć? Na konsultacji dobiorę dietę do Twoich wyników i przyjmowanych leków. Zobacz, w czym pomagam.


Źródła

  • Fukagawa N.K. i in., Rethinking the impact of dietary sodium and potassium on blood pressure to advance public health, The American Journal of Clinical Nutrition, 2026, doi.org/10.1016/j.ajcnut.2026.101396
  • Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP PZH – PIB, 2024 (rozdziały „Sód” i „Potas”), pzh.gov.pl
  • WHO, Potassium intake for adults and children, 2012, oraz Use of lower-sodium salt substitutes, 2025, who.int
  • Appel L.J. i in., A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure (badanie DASH), New England Journal of Medicine, 1997
  • Zawartość potasu w produktach: USDA FoodData Central oraz Kunachowicz H. i in., Tabele składu i wartości odżywczej żywności

Zdjęcia: Unsplash (Sharon Pittaway, Alpha Perspective, Marcin Lampart, Engin Akyurt).

Komentarze

Napisz pierwszy komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Komentarze pojawiają się po zatwierdzeniu.

Administratorem danych jest Joanna Rakicka Food Concept Dietetyk. Więcej: Polityka prywatności.

Zadzwoń Umów wizytę